Xuất khẩu cà phê sang EU: Ba khuyến nghị "sống còn" để vượt qua rào cản xanh
Để giữ vững vị thế tại thị trường khó tính bậc nhất thế giới, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam đang đứng trước áp lực phải "thay máu" quy trình sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng loạt quy định mới về phát triển bền vững của Liên minh châu Âu (EU).
Năm 2025, xuất khẩu cà phê sang EU chiếm 40,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam, đạt 666,3 nghìn tấn với trị giá 3,63 tỷ USD, tăng 26% về lượng và tăng 68,3% về trị giá so với năm 2024. Tuy nhiên, hiện xuất khẩu mặt hàng này vào thị trường EU đang tiếp tục đối mặt với việc EU siết các quy định về bền vững với sản phẩm cà phê nhập khẩu.
Trước tình hình này, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam cần thực hiện những thay đổi căn bản trong cách thức sản xuất và kinh doanh để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững mới của EU, đặc biệt là các nước Bắc Âu…
Thứ nhất, quy định chống phá rừng của EU (EUDR) đang tạo ra áp lực thời gian rất lớn. Kể từ ngày 30/12/2025, mọi lô hàng cà phê nhập khẩu vào EU phải chứng minh được không canh tác trên diện tích đất bị phá rừng sau tháng 12/2020.
Để đáp ứng yêu cầu này, việc lưu trữ hồ sơ giấy là chưa đủ. Doanh nghiệp bắt buộc phải cung cấp bản đồ xác định vị trí địa lý chính xác của vùng trồng. Trên thực tế, bài toán công nghệ này đã có lời giải với chi phí hợp lý. Điển hình tại Kenya, các hợp tác xã đã ứng dụng TerraTrac để lập bản đồ trang trại với chi phí chỉ khoảng 0,30 USD/nông dân.
Doanh nghiệp Việt có thể tham khảo các công cụ hỗ trợ tuân thủ EUDR đang được quốc tế tin dùng như: Koltiva, Farmforce, Satelligence, hay Meridia Verify... để minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm.
Bên cạnh đó, EU không chỉ quan tâm đến rừng mà còn siết chặt trách nhiệm xã hội doanh nghiệp thông qua các chỉ thị, gốm: Chỉ thị CSDDD (Thẩm định trách nhiệm doanh nghiệp) có hiệu lực từ tháng 7/2024, buộc các doanh nghiệp lớn (trên 1.000 lao động, doanh thu trên 450 triệu Euro) phải thẩm định tác động môi trường và xã hội trong chuỗi cung ứng. Chỉ thị CSRD (Báo cáo phát triển bền vững): Từ năm 2025, yêu cầu báo cáo chi tiết về phương thức canh tác, điều kiện lao động, việc sử dụng hóa chất và lượng phát thải.
Do đó, "tấm vé thông hành" vào EU sắp tới sẽ phụ thuộc vào khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch của doanh nghiệp về các chỉ số phát triển bền vững.
Khuyến nghị cuối cùng nhưng quan trọng bậc nhất liên quan đến yếu tố con người. Từ tháng 12/2027, EU sẽ chính thức cấm lưu hành các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức, áp dụng cho mọi doanh nghiệp bất kể quy mô.
Để tránh rủi ro bị "cấm cửa", các doanh nghiệp cần thiết lập mức giá thu mua đảm bảo nông dân có thể trả lương công bằng. Đồng thời, cần ban hành quy định rõ ràng, đào tạo nông dân về quyền lao động và thiết lập cơ chế giám sát, tiếp nhận phản ánh để đảm bảo không có vi phạm nhân quyền trong chuỗi cung ứng.
Thị trường EU đang thay đổi nhanh chóng, và sự chủ động chuyển đổi sang mô hình sản xuất có trách nhiệm không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để hạt cà phê Việt Nam tiếp tục vươn xa.