Từ hàng giả đến trách nhiệm hình sự: Ranh giới pháp lý người kinh doanh cần biết
Kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu có thể không chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Khi hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đạt các ngưỡng luật định về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm, người kinh doanh có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự.
Thời gian gần đây, cơ quan Công an liên tiếp phát hiện, khởi tố các vụ án liên quan đến kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam. Các vụ việc cho thấy rủi ro pháp lý đối với hoạt động kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang ngày càng rõ nét.
Ngày 8/8, Công an TP. Đà Nẵng thông tin về việc đã khởi tố vụ án “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” sau khi phát hiện 3.631 sản phẩm giả mạo nhiều nhãn hiệu nổi tiếng đang được bảo hộ tại Việt Nam.
Trước đó, ngày 9/6, Công an tỉnh Phú Thọ cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” sau khi kiểm tra hộ kinh doanh GIOR và phát hiện 617 sản phẩm gồm quần áo, giày dép, túi xách, ví, kính mang dấu hiệu của nhiều nhãn hiệu nổi tiếng như Louis Vuitton, Gucci, Dolce & Gabbana, Christian Dior, Burberry, Lacoste, Adidas, Hermès.
Cách đó không lâu, tại TP. Hồ Chí Minh, lực lượng Công an kiểm tra ba địa điểm kinh doanh của Hộ kinh doanh K.W Sneaker, thu giữ 1.412 đôi giày, dép giả mạo các nhãn hiệu Nike, Adidas, New Balance và Onitsuka Tiger. Theo thông tin của Bộ Công an, tổng trị giá hàng hóa vi phạm được xác định hơn 3,37 tỷ đồng.
Hay tháng 7/2026, Công an tỉnh Vĩnh Long cũng khởi tố vụ án, khởi tố bị can liên quan hoạt động kinh doanh hơn 1.500 sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhiều nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam.
Khi nào vi phạm có thể chuyển thành trách nhiệm hình sự?
Không phải mọi trường hợp kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đều đương nhiên bị xử lý hình sự. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc, khi đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm, bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo Luật sư Nguyễn Minh Long, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp về nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định các ngưỡng cụ thể.
Theo đó, người cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
Trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội từ hai lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 500 triệu đồng trở lên thì có thể phải chịu khung hình phạt cao hơn theo quy định.
Như vậy, số lượng hàng hóa bị phát hiện không phải là căn cứ duy nhất quyết định một vụ việc có bị xử lý hình sự hay không. Việc xác định trách nhiệm phải dựa trên các dấu hiệu và ngưỡng cụ thể mà Bộ luật Hình sự quy định.
Doanh nghiệp cũng có thể phải chịu trách nhiệm
Luật sư Nguyễn Minh Long cho rằng, người kinh doanh cần đặc biệt lưu ý là trách nhiệm hình sự về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp không chỉ đặt ra đối với cá nhân. Bộ luật Hình sự còn quy định trách nhiệm đối với pháp nhân thương mại nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
Do đó, việc nhập hàng từ nguồn không rõ ràng rồi kinh doanh dưới danh nghĩa doanh nghiệp không thể được xem đơn thuần là rủi ro của cá nhân trực tiếp mua bán. Khi hành vi vi phạm được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, chính pháp nhân thương mại cũng có thể bị xem xét trách nhiệm.
Kiểm soát nguồn hàng ngay từ đầu
Các vụ án mà cơ quan chức năng khởi tố gần đây là lời cảnh báo đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong việc lựa chọn nguồn hàng, đặc biệt khi thương mại điện tử và mạng xã hội giúp việc nhập, quảng cáo và phân phối sản phẩm diễn ra ngày càng nhanh.
Thay vì chỉ kiểm tra hàng hóa khi có tranh chấp hoặc khi lực lượng chức năng kiểm tra, người kinh doanh cần chủ động xác minh nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ, quyền sử dụng nhãn hiệu và thông tin của nhà cung cấp trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị xử phạt. Việc xây dựng quy trình kiểm soát nguồn hàng, lựa chọn nhà cung cấp minh bạch và tôn trọng tài sản trí tuệ còn là một phần của quản trị rủi ro, góp phần bảo vệ thương hiệu và tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.