Lấy ý kiến doanh nghiệp về Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan

Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban pháp chế (VCCI) cho biết, cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh và đánh giá cao quyết tâm cải cách thể chế của Bộ Tài chính và Cục Hải quan khi đưa tư duy kiến tạo phát triển vào dự thảo luật lần này.

Tuy nhiên, một đạo luật kinh tế mạnh mẽ và có sức sống dài hạn phải giải quyết sòng phẳng được bài toán thực tế của doanh nghiệp trước các hình thái kinh doanh mới đang bùng nổ như thương mại điện tử xuyên biên giới hay sự đứt gãy, tái cấu trúc liên tục của chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.

Ông Tuấn cũng cho rằng, việc cải cách tư duy trong luật sửa đổi phải được cụ thể hóa bằng các quy định định lượng rất rõ ràng, tránh để xảy ra tình trạng dịch chuyển một cách cơ học gánh nặng hành chính từ cơ quan quản lý Nhà nước sang khu vực tư nhân.

Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, Luật Hải quan số 54/2014/QH13 có hiệu lực từ ngày 1/1/2015 và đã trải qua 12 năm thực hiện. Tuy nhiên, hành lang pháp lý cũ được thiết lập trên tư duy kiểm soát tại biên giới và chú trọng bao quát hành chính bằng hồ sơ giấy tờ, gây ra những điểm nghẽn về chi phí thời gian cho nền kinh tế khi các phương thức giao thương mới bùng nổ.

Để khắc phục điều này, dự thảo luật dự kiến sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ 42 điều, đồng thời bổ sung thêm 4 điều mới trên tổng số 104 điều của luật hiện hành. Đây là bước đi cụ thể hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị về thúc đẩy kinh tế tư nhân, chuyển đổi số quốc gia và đổi mới công tác xây dựng pháp luật, đồng thời phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương từ 3 cấp xuống 2 cấp kể từ ngày 1/1/2025.

Ông Kim Long Biên, Trưởng ban Pháp chế Cục Hải quan đã nêu rõ những điểm đột phá về cải cách thủ tục và số hóa trong dự thảo. Về bộ máy, "Tổng cục Hải quan" được đổi tên thành "Cục Hải quan", "Cục Hải quan tỉnh, thành phố" đổi thành "Chi cục hải quan khu vực", đồng thời bãi bỏ hoàn toàn cấp đội. Cơ cấu đầu mối cấp trung ương giảm từ hơn 20 xuống còn 12, cấp địa phương giảm từ 35 xuống 20 khu vực trong bối cảnh nhân sự toàn ngành giảm từ 10.000 xuống còn hơn 8.000 người.

Về chuyển đổi số, dự thảo quy định việc chuyển đổi hồ sơ từ chứng từ điện tử sang dữ liệu điện tử để xử lý hoàn toàn trên môi trường số và bỏ hoàn toàn hồ sơ giấy. Mô hình thông quan tập trung hiện đang được triển khai thí điểm tại Hải quan khu vực 3 Hải Phòng từ ngày 1/6. Dự thảo cũng loại bỏ các thủ tục xin gia hạn lưu giữ hàng hóa nhằm chấm dứt cơ chế "xin - cho", quy định thẳng thời gian tối đa vào luật như kho ngoại quan là 24 tháng và địa điểm thu gom hàng lẻ tăng lên 180 ngày.

Những ý kiến được các doanh nghiệp đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và thương mại điện tử đã đưa ra nhiều kiến nghị.

Ông Phan Mạnh Hà, Giám đốc Đối ngoại Shopee kiến nghị xem xét lại quy định yêu cầu sàn thương mại điện tử khai báo và xác thực thông tin người mua. Sàn chỉ là trung gian kết nối, không sở hữu hàng hóa hay dữ liệu gốc, do đó chỉ nên đóng vai trò cung cấp thông tin.

Ông Hà cũng bày tỏ lo ngại việc xác thực người mua đối với hàng hóa giá trị nhỏ (dưới 200 USD) sẽ làm tăng chi phí và kéo dài thời gian thông quan.

Bà Lê Thị Xuân Huế, Phó Giám đốc Công ty TNHH BowerGroupAsia Việt Nam (Hoa Kỳ) đề nghị luật hóa cơ chế ưu tiên cho phép doanh nghiệp lấy hàng từ kho hải quan đưa vào sản xuất trước khi hoàn thiện hồ sơ. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế giải trình để tránh việc doanh nghiệp bị hạ bậc tuân thủ oan do sự chồng chéo của các quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, việc đề xuất tăng thời gian kiểm tra sau thông quan từ 5 ngày lên 20 ngày, thậm chí còn gia hạn thêm sẽ tạo áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp.

Tiếp thu các ý kiến đóng góp từ phía cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia về những vấn đề còn băn khoăn, vướng mắc liên quan đến các đề xuất sửa đổi, bổ sung của cơ quan soạn thảo.

Lãnh đạo Cục Hải quan cam kết sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các đóng góp hợp lý từ các hiệp hội ngành hàng để các quy định pháp lý ngày càng minh bạch, chi tiết và có tính định lượng hơn.